Tại VICA – Trung tâm Quốc tế Chẩn đoán & Can thiệp sớm Rối loạn Phổ Tự kỷ, chúng tôi thường xuyên nhận được những chia sẻ đầy trăn trở từ ba mẹ: “Con chỉ ăn vài món quen thuộc”, “Chỉ cần thấy món lạ là con gạt đi”, “Con nôn ói khi thử món mới”, hoặc “Con dường như dị ứng với quá nhiều loại thực phẩm”.
Thực tế, vấn đề ăn uống ở trẻ ASD không đơn thuần là biếng ăn, mà thường liên quan đến những đặc điểm phát triển đặc thù của trẻ trong phổ tự kỷ.
Nhạy cảm cảm giác (Sensory Processing Differences)Phần lớn trẻ ASD có sự khác biệt về xử lý cảm giác. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc ăn uống, ví dụ như:
– Nhạy cảm với mùi (mùi tanh, mùi rau luộc, mùi gia vị)
– Khó chịu với kết cấu thức ăn (mềm, nhão, nhớt, lợn cợn)
– Phản ứng mạnh với màu sắc hoặc cách trình bày
– Không chịu được cảm giác thức ăn trộn lẫn
Với trẻ, việc thử một món mới đôi khi giống như phải đối diện với một “trải nghiệm quá tải giác quan”, chứ không phải vì con cố tình chống đối.
Nhu cầu về sự ổn định và tính lặp lạiTrẻ trong phổ tự kỷ thường cảm thấy an toàn khi mọi thứ quen thuộc và có thể dự đoán trước. Vì vậy:
– Con có thể chỉ ăn đúng một thương hiệu sữa
– Chỉ chấp nhận một kiểu cắt thức ăn
– Chỉ ăn khi bát, thìa quen thuộc
Thay đổi nhỏ trong thói quen ăn uống đôi khi khiến trẻ lo lắng, dẫn đến từ chối ăn.
Khó khăn về kỹ năng vận động miệng – nhai – nuốtMột số trẻ ASD sẽ gặp khó khăn về ăn uống như:
– Phối hợp cơ miệng
– Nhai thức ăn có độ cứng khác nhau
– Điều chỉnh lực cắn, lực nhai
Điều này khiến trẻ né tránh những món cần nhai kỹ hoặc có kết cấu phức tạp.
Vấn đề tiêu hoá và dị ứng thực phẩmTỷ lệ trẻ ASD gặp vấn đề về tiêu hoá cao hơn so với trẻ phát triển điển hình. Một số trẻ có thể:
– Không dung nạp lactose
– Nhạy cảm với gluten
– Dễ đầy bụng, táo bón, đau bụng
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp kén ăn đều là dị ứng thực sự. Việc tự ý loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm khi chưa có đánh giá chuyên môn có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng.
Vậy ba mẹ nên làm gì?Tại VICA – Trung tâm Quốc tế Chẩn đoán & Can thiệp sớm Rối loạn Phổ Tự kỷ, chúng tôi luôn tiếp cận vấn đề ăn uống dưới góc nhìn đa chiều:
Đánh giá yếu tố cảm giác Quan sát kỹ năng nhai – nuốt Phối hợp chuyên gia dinh dưỡng khi cần Ứng dụng phương pháp ESDM và can thiệp hành vi tự nhiên (NDBI) để mở rộng dần danh mục thực phẩmChúng tôi không ép trẻ “phải ăn”, mà tạo môi trường an toàn, từng bước giúp trẻ:
– Làm quen với thức ăn qua chơi, như các giờ học coocking class
– Chạm – ngửi – quan sát trước khi nếm
– Tăng dần mức chấp nhận một cách nhẹ nhàng
Quan trọng nhất:Biếng ăn ở trẻ ASD không phải lỗi của con, cũng không phải do ba mẹ nuông chiều. Đó là tín hiệu cho thấy con đang cần được thấu hiểu đúng cách. Khi hiểu nguyên nhân phía sau hành vi, chúng ta sẽ biết cách đồng hành phù hợp – để mỗi bữa ăn không còn là “cuộc chiến”, mà trở thành cơ hội kết nối và phát triển.
Ba mẹ cần được tư vấn sâu hơn về cách hỗ trợ con giảm cảm giác biếng ăn, kén ăn hoặc tìm hiểu các chương trình can thiệp phù hợp. Đội ngũ VICA luôn sẵn sàng đồng hành cùng gia đình.
